Vertigoyu en sık tetikleyen durumlardan bazıları iç kulaktaki kristallerin yerinden oynamasına bağlı gelişen BPPV, iç kulak migreni, vestibüler nörinit ve Meniere Hastalığıdır. Bunun dışında bazı yaygın tetikleyiciler ise; iç kulak hastalıkları, santral nedenler, gıdalar, virüs enfeksiyonları, stres, uykusuzluk, bazı ilaçlar, susuz kalma, bazı sistemik hastalıklar gibi durumlar olabilir. Bunlar arasında uykusuzluk, düzensiz yaşam tarzı, açlık ve stres özellikle önemli tetikleyicilerdir.

Tipik belirtiler dönme hissi, dengesizlik, yürürken savrulma, bulantı-kusma ve bazen gözlerde istemsiz hareket (nistagmus) olabilir. Bazı hastalarda kulakta çınlama, kulakta dolgunluk ya da işitme değişikliği eşlik edebilir; bu eşlik eden bulgular neden ayrımında önemlidir. Bazen pozisyon değiştirirken; mesela ayakkabı bağlarken, raflara uzanırken kısa süreli baş dönmeleri bazı hastalıklar için tipiktir. Kalabalık gürültülü yerlerde rahatsızlık, araç tutmaları da belirtiler arasındadır.

İç kulaktaki yarım daire kanallarında yerçekimi algısını sağlayan otolit kristallerinin (kalsiyum karbonat partikülleri) normal yerleri olan utrikuldan koparak kanallar içine kaçması sonucu ortaya çıkar. Başın belirli pozisyon değişiklikleriyle tetiklenen özellikle yatağa uzanma- kalkma, sağa-sola dönme, başı yukarı kaldırma, başı aşağıya indirme ile genellikle kısa süren yaygın bir vertigo nedenidir. Tanıda videonistagmografi (VNG) adı verilen denge testi kullanılır.

Teşhiste en kritik adım; hastanın hikayesini çok iyi dinlemektir. Özellikle şikâyetin ne zaman başladığı, neyle arttığı, ne kadar sürdüğü ve eşlik eden belirtilerin ayrıntılı sorgulanmasıdır. Muayene ardından, Videonistagmografi (VNG), işitme testi, dinamik postürografi, vHIT gibi testler vertigoya sebep olan hastalığın teşhisinde yol göstericidir. Bazı durumlarda görüntüleme gibi ek incelemeler planlanabilir.

Vertigo bir hastalık değil, bir belirtidir, baş dönmesi demektir.

Dolayısı ile Vertigoda tedavi “tek kalıp” değildir; nedene göre değişir. Öncelikle muayene ardından hastanın hikayesi alınır. Muayene ve hikaye ardından hastadan belirli denge testleri ve odyolojik testler istenir. Baş dönmesi hastalarında değerlendirmede altın standart olan Videonistagmografi (VNG) testi yapılır. Bu test ile baş dönmesinin sebebinin beyin kaynaklı mı yoksa kulak kaynaklı mı olduğu araştırılır.

VNG testi ile aynı zamanda Vestibüler migren, Vestibüler nörinit, BPPV (kristal kayması), PPPD vb. iç kulak hastalıkları araştırılır. Bazı durumlarda tanı için işitme testi, vHIT, bilgisayarlı dinamik postürografi testi gerekli olmaktadır. Teşhis sonrası hastada BPPV mevcut ise repozisyon manevraları gerekir. Bazen manevraya ek olarak semptom kontrolü için kısa süreli ilaç tedavisi ile hasta rahatlatılabilir.

Akut vestibüler atak veya Vestibüler nörinitte semptom kontrolü ve baş dönmesini toparlayan yaklaşımlar, bazı hastalarda vestibüler rehabilitasyon gibi seçenekler gündeme gelir. Hedef; atakları azaltmak, düşme riskini azaltmak ve günlük yaşam kalitesini geri kazandırmaktır. Meniere Hastalığı gibi diğer hastalıklarda steroidleri de içeren tedaviler planlanabilir.
Özetle vertigoya neden olan hastalığa yönelik tedaviler planlanır. Dolayısı ile doğru tedavi için doğru tanının konması elzemdir.

Vertigoya neden olan bazı hastalıklarda ataklar tekrarlayabilir. Düzenli uyku, yeterli sıvı alımı, tetikleyicileri tanıma, hekimin önerdiği egzersiz/rehabilitasyon planına uyum, birçok hastada kontrolü kolaylaştırır.

Aşağıdakiler varsa gecikmeden acil değerlendirme gerekir: yeni başlayan şiddetli baş dönmesine eşlik eden konuşma bozukluğu, kol-bacak güçsüzlüğü, çift görme, bilinç değişikliği, göğüs ağrısı, şiddetli baş ağrısı gibi bulgular acil değerlendirilmelidir. Uzun süren, tekrarlayan, günlük hayatı bozan baş dönmelerinde de tıbbi değerlendirme muhakkak önerilir.

Prof. Dr. Şenol Polat, KBB ve vertigo (baş dönmesi) alanında klinik hizmet sunmaktadır; kliniği İstanbul Ataşehir’dedir. Baş dönmesinde tanı süreci ve uygun hastada tedavi/izlem planı ile ilerlenir.

“En iyi” kişiden kişiye değişir; daha sağlıklısı şu ölçütlere bakmaktır: KBB/denge alanında deneyim, sistematik muayene ve test yaklaşımı, teşhisi açıklama ve takip planı, gerektiğinde farklı branşlara yönlendirme. Şikâyetiniz uzun sürüyorsa veya tekrarlıyorsa, ilk randevuda ayrıntılı öykü ve muayene yapılması özellikle değerlidir.

Rehber not: İstanbul’da vertigo şikâyetiniz için KBB değerlendirmesi planlıyorsanız, Prof. Dr. Şenol Polat’ın yaklaşımını ve randevu seçeneklerini web sitesi üzerinden inceleyerek uygun bir başvuru planı oluşturabilirsiniz. Veya web sitesindeki iletişim numarasını arayarak randevu oluşturabilirsiniz.

Vertigo (baş dönmesi) çoğu zaman iç kulak/denge sistemi kaynaklıdır; bu yüzden ilk değerlendirme için genellikle KBB (Kulak Burun Boğaz)uzmanı doğru başlangıç olur. Muayenede iç kulak bulguları yoksa veya nörolojik şüphe varsa nörolojideğerlendirmesi gerekebilir.Rehber not: Vertigo şikâyetiniz için KBB değerlendirmesi planlıyorsanız, Prof. Dr. Şenol Polat’ın web sitesindeki bilgilendirme içeriklerini inceleyerek randevu sürecini daha doğru şekilde planlayabilirsiniz.

Vertigo merkezi” genellikle; baş dönmesinin nedenini ayırt etmeye yönelik değerlendirme, uygun hastada manevra uygulamaları, gerekirse vestibüler rehabilitasyon ve takip planlaması gibi hizmetleri bir arada sunan bir yaklaşımdır. Amaç; doğru tanıyı koyup gereksiz ilaç kullanımını azaltmak ve atak kontrolünü sağlamaktır.

Ücretler; ilk muayene kapsamı, gerekli görülen testler, uygulanacak işlem (manevra/rehabilitasyon vb.), seans sayısı ve hastanın klinik ihtiyacına göre değişir. En doğru bilgi, muayene sonrası kişiye özel plan netleşince verilebilir.

Tavsiye alırken yalnızca “isim” değil, hangi şikâyette, nasıl bir süreçle fayda görüldüğünü öğrenmek gerekir. Randevu öncesi şu bilgileri not almak seçimi kolaylaştırır: atakların süresi, neyin tetiklediği (yatakta dönme/baş hareketi gibi), eşlik eden bulgular (kulak çınlaması, işitme azalması, baş ağrısı vb.). Doktora “Bu baş dönmesi iç kulak kaynaklı olabilir mi?”, “Hangi testler gerekli?”, “Tedavide manevra/rehabilitasyon gerekir mi?” gibi sorular sormak, doğru yönlendirme almanı sağlar.

Rehber not: KBB odaklı, sistematik vertigo değerlendirmesi için Prof. Dr. Şenol Polat’ın hasta bilgilendirme içeriklerini inceleyip şikâyetlerinize uygun başvuru adımlarını web sitesi üzerinden takip edebilirsiniz.

KBB uzmanı, baş dönmesinin iç kulak ve denge sistemi kaynaklı olup olmadığını değerlendiren ana branşlardan biridir. Özellikle kristal kayması (BPPV) gibi pozisyonla artan kısa süreli ataklarda, uygun hastada manevra tedavileri planlanabilir. Bunun yanında dengesizlik, kulakta dolgunluk/çınlama veya işitme değişikliği gibi bulguların eşlik ettiği durumlarda da KBB değerlendirmesi önem taşır. İç kulak dışı bir neden şüphesi varsa, KBB hekimi gerekli branşlara yönlendirme yapar.

Not: Baş dönmesine konuşma bozukluğu, güçsüzlük, yüz kayması, bilinç bulanıklığı, şiddetli baş ağrısı gibi bulgular eşlik ediyorsa gecikmeden acil değerlendirme gerekir.

Rehber not: KBB perspektifinden vertigo değerlendirmesi düşünüyorsanız, Prof. Dr. Şenol Polat’ın bilgilendirme sayfaları üzerinden muayene süreci ve başvuru kanalları hakkında net bir ön hazırlık yapabilirsiniz.